Frank Castorf, Klaus Mann’ın Mephisto romanını Jens Harzer’in başrolüyle sahneye taşıyor. Berliner Ensemble’ın yeni yapımı, Nazi Almanyası’nda yükselen bir oyuncunun kariyeri üzerinden sanat, hırs ve siyasi iktidar arasındaki ilişkileri sorguluyor.
Bir oyuncu, sahnede kalabilmek için ne kadar ileri gidebilir? Kariyerini korumak adına verdiği tavizler, hangi noktada onu baskıcı bir rejimin parçasına dönüştürür? Berliner Ensemble’ın yeni Mephisto yapımı, bu soruları tiyatronun kendi dünyası içinden tartışmaya açıyor. Klaus Mann’ın 1936’da sürgünde yazdığı romanı Frank Castorf’un uyarlaması ve yönetmenliğiyle sahneleyen yapım, Eylül 2026’da Berlin’de prömiyer yaptı. Hendrik Höfgen rolünü Jens Harzer üstleniyor.
Romanın merkezindeki Höfgen, Nazi iktidarı döneminde yükselen, başarıya ulaşırken geçmişteki siyasi tutumlarından ve ilişkilerinden uzaklaşan bir oyuncu. Karakterin arkasında, Klaus Mann’ın bir dönem yakın sanat çevresinde bulunan ve kız kardeşi Erika ile evlenen oyuncu ve tiyatro yöneticisi Gustaf Gründgens’in hayatı var. Goethe’nin Faust’undaki Mephisto yorumuyla ünlenen Gründgens, Nazi döneminde sürdürdüğü kariyeriyle sanatçının iktidar karşısındaki sorumluluğuna ilişkin tartışmaların simgelerinden birine dönüştü.
Castorf’un sahnelemesi, yazar ile roman kahramanı arasındaki gerilimi de görünür kılıyor. Max Gindorff’un Klaus Mann’ı canlandırdığı yapımda, anlatılan kariyer öyküsüne dostluk, kırgınlık ve ihanet duyguları eşlik ediyor. Berlin-Brandenburg kamu yayın kuruluşu rbb’nin değerlendirmesine göre yönetmen, romanın arkasındaki tarihsel kişilere ve aralarındaki ilişkilere özellikle odaklanıyor; Mann’ın Höfgen’e bakışını, ihanete uğramış bir dostun bakışı olarak sahneye taşıyor.
Aleksandar Denić’in dekoru, ampullerle çevrelenmiş, kadife dokunun öne çıktığı bir “tiyatro içinde tiyatro” kuruyor. Bu alanın üzerinde, Höfgen’in kendisini savunmak için sığındığı düşünceyi özetleyen “Ben yalnızca bir oyuncuyum” sözü yer alıyor. Sahne, bir yandan tiyatro dünyasının gösterişini ve narsiszmini açığa çıkarırken diğer yandan sanatın siyasi sorumluluktan kaçmak için nasıl bir gerekçeye dönüştürülebildiğini ima ediyor. rbb, özellikle ilk bölümde tiyatro kurumunun kendi alışkanlıklarını hedef alan komedinin güçlü olduğunu belirtiyor.
Canlı video görüntüleri de anlatımın önemli bir parçası. Sahnede oynananlarla kameranın aktardığı görüntüler yan yana gelirken, Castorf’un kendisinin göründüğü bir prova videosu yönetmenin otoritesini ve çalışma biçimini de mizahın konusu haline getiriyor.
Eleştirilerde Jens Harzer’in yorumu da öne çıkıyor. Jüdische Allgemeine, oyuncunun Höfgen’i hem vicdansız bir fırsatçı hem de kendisini sürekli yetersiz hisseden, toplumsal konumunu sağlamlaştırmaya çalışan kırılgan bir insan olarak canlandırdığını belirtiyor. Bu yaklaşım, karakterin iktidara yakınlaşmasını hırsın yanı sıra aşağılanma, korku ve kabul görme ihtiyacı üzerinden de incelemeye açıyor.
Oyuncu kadrosunda Harzer’e Annabelle Lengronne, Constanze Becker, Sascha Nathan, Kathleen Morgeneyer, Marina Galic, Lili Epply ve Sebastian Zimmler’in de eşlik ettiği Mephisto, Berliner Ensemble’ın büyük sahnesinde oynanıyor. Bir arayla yaklaşık altı saat süren yapım Ekim ve Kasım aylarında sahnelenmeye devam edecek.
