Toplumsal Araştırmalar Kültür ve Sanat İçin Vakıf (TAKSAV) tarafından düzenlenen 29. Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali, 20-30 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilecek. Festivalin bu yılki Onur Ödülü’ne oyuncu ve yönetmen Mahir Günşiray değer görüldü. Günşiray, bağımsız tiyatronun değişen koşullarını, ekonomik sorunları, sansürü ve politik tiyatro anlayışını değerlendirdi.
Türkiye’de sansürün her zaman var olduğunu belirten Günşiray, geçmişte özellikle politik tiyatro yapanların ve Kürtçe oyun sahneleyenlerin karşılaştığı baskıları hatırlattı. Sanatçı “Türkiye’de her zaman sansür vardı. Bu anlamda özel tiyatroların da, bağımsız tiyatroların da, kurum tiyatrolarının da, hatta politik tiyatroların da sansürü düşünmeden bir şey üretmesi neredeyse imkânsız. Geçmişte özellikle politik tiyatro yapanların ya da Kürtçe oyun sahneleyenlerin başına gelenleri biliyoruz” dedi. Günşiray, açık sansürün yanı sıra sanatçıların kendi kendilerine uyguladıkları otosansürden de kaygı duyduğunu ifade etti.
TİYATRO SEYİRCİYE SORU SORABİLMELİ
Tiyatronun politik niteliğini yalnızca güncel olaylara verilen tepkilerle sınırlamayan Günşiray, sahnenin seyirciye ne düşünmesi gerektiğini söyleyen bir yer olmadığını vurguladı: “Tiyatroda politik olana da şöyle bakıyorum: Tiyatro, insanlara, seyircilere yaşamın, düzenin, hayatın nasıl olması gerektiğini söyleme ya da onları öğretme yeri değildir. Tiyatro, bunlar üzerine düşünebilme, araştırma yapabilme ve bazı soruları sorabilme yeridir.”
Günşiray, bir oyunun mutlaka gündelik bir politik duruma çözüm araması gerekmediğini belirterek, “Efendi-köle ilişkisi, kadın-erkek ilişkisi, iktidar, faşizm… Bunlar her zaman var olan, evrensel politik sorunlar. Dolayısıyla bu meseleleri ele alan, sorgulayan ve anlamaya çalışan bir oyun da son derece politik olabilir” ifadelerini kullandı.
Seyirciye belirli bir düşünceyi dayatan tiyatro anlayışını da eleştiren Günşiray, “Bir oyun, seyirciye kendi fikirleri doğrultusunda ne yapması gerektiğini söylüyorsa, o oyun totaliter bir oyundur. Bu, sansürlenmiş bir tiyatro kadar sorunlu bir durumdur” dedi. “Zaten benim tiyatro anlayışıma göre, bir oyun politik değilse sahnelenmesinin ne anlamı var?” diyen Günşiray, tiyatronun kolektif üretim niteliğine ve seyirciyle kurduğu ilişkiye dikkat çekti: “Bizim için sahne, oyuncuların, yönetmenin ve dramaturginin ortak düşüncesi doğrultusunda hayatı anlamaya, yeniden ele almaya ve onu sahnede yeniden yaşamaya çalıştıkları bir yerdir. Bunu yaparken seyirciyi düşündürmek, zaman zaman şaşırtmak ve böylelikle seyirciyle oyuncu arasında doğrudan bir ilişki kurmaya çalışmak temel meselemizdir.”
Günşiray, tiyatronun sansür ve otosansür karşısındaki tutumuna ilişkin ise “Bu nedenle tiyatro, kendisine otosansür uygulamadan, toplumda yaşanan sansür olaylarının yarattığı baskıya da teslim olmadan, çok rahatlıkla politik olabilir” değerlendirmesinde bulundu.
OYUNEVİ HAYATIMIN OKULUYDU
Festivalin Onur Ödülü’ne değer görülmesi dolayısıyla TAKSAV’a teşekkür eden Günşiray, vakfın festivali 29 yıldır bütün zorluklara rağmen büyük emek vererek düzenlediğini vurguladı. 1996’da kurulan Tiyatro Oyunevi’nin 2012’ye kadar 16 yıl boyunca İstanbul’un yanı sıra Diyarbakır, Hasankeyf, Van ve Hakkâri başta olmak üzere Türkiye’nin birçok yerinde oyunlarını seyirciye ulaştırmaya çalıştığını anlattı.
Tiyatro Oyunevi’nin kendisi için taşıdığı anlamı ise şu sözlerle dile getirdi: “Tiyatro Oyunevi benim için hayatımın okuluydu. Yeniden tiyatroya, yeniden tiyatroda çalışmaya başladığımda belki artık bu adı kullanmayacağım. Çünkü Tiyatro Oyunevi sadece benden oluşan bir tiyatro değildi. Bir ekipti. Birlikte düşünen, üreten bir ekipti. Bu nedenle şimdi yeni bir sayfa açmayı planlıyorum.”
Tiyatro Oyunevi’nin faaliyet gösterdiği yıllarda düzenli olarak perde açan bağımsız tiyatroların sayısının az olduğunu belirten Günşiray, bazı toplulukların alternatif oyunlarıyla yalnızca festivallerde var olabildiğini söyledi. Alternatif mekân bulmanın önemli sorunlardan biri olduğunu anlatan sanatçı, oyuncuların belli bir prova gününe ya da prova süresine bağlı kalmaksızın, gerektiğinde altı ay boyunca gece gündüz çalışmaya, kendilerini bütünüyle provaya vermeye ve bir oyunu yaratmak için emek harcamaya hazır olmalarının da beklendiğini ifade etti.
O dönemde oyuncu bulmanın kolay olmadığını ve bu sorunun bugün de sürdüğünü belirten Günşiray, bağımsız tiyatroların ücretlendirme koşullarındaki değişime dikkat çekti:“Bugün bağımsız tiyatrolarda çalışan oyuncular ve ekipler, provalar sırasında ya da oyun başına belirli ücretler alabiliyorlar. Bizim çalıştığımız dönemde ise oyunculara ancak oyunlar sahnelendiğinde, bir teşekkür mahiyetinde ödeme yapabiliyorduk. Televizyon dizilerinde ve reklam seslendirmelerinde çalışmasaydım, Tiyatro Oyunevi de var olamazdı.”
Tiyatro Oyunevi’nin varlığını kolektif emeğe borçlu olduğunu vurgulayan Günşiray, “Tabii ki asıl olarak, oyuncusundan ışıkçısına, grafik tasarımcısından sahne tasarımcısına kadar herkesin emeği ve katkısı olmasaydı Tiyatro Oyunevi var olamazdı. Bu nedenle aldığım ödül için en çok onlara teşekkür ediyorum” dedi.
Bağımsız tiyatroların sayıca arttığını ancak açılan sahnelerin bu artışın yarattığı ihtiyaca yetişmekte zorlandığını belirten Günşiray, bugünkü yapımlarla 1990’lı yılların tiyatroları arasında kapsamlı bir karşılaştırma yapmaktan kaçındı: “Bu açıdan bakıldığında, bugünkü bağımsız tiyatrolarla 1990’lı yıllardaki bağımsız tiyatroları karşılaştırmak beni aşar. Çünkü bugün bağımsız tiyatrolarda sahnelenen yapımların tamamını izlemiş değilim. Seyretmediğim oyunlar hakkında yorumda bulunmak, oyunları görmeden bir ödül jürisinde yer alıp ödül vermeye benzer.”
ÖNEMLİ OLAN NASIL SAHNELENDİĞİ
Bağımsız tiyatroların ekonomik sorunlarının sanatsal üretimi etkileyebileceğini belirten Günşiray, maddi yetersizliklerin ve mekân sıkıntılarının aşılmaz engeller olmadığını savundu. Bağımsız tiyatronun, bütün bu koşullara rağmen kendini ifade etmek, tiyatro üzerine öğrenmek, araştırmak ve bunları seyirciyle paylaşmak isteyen insanların oluşturduğu bir alan olduğunu söyledi.
Günşiray, tiyatro üretiminde belirleyici olanın yalnızca ekonomik ve fiziksel olanaklar olmadığını şu sözlerle anlattı: “Ancak bana göre asıl önemli olan, maddi ya da fiziksel zorluklardan çok, seçilen metinler, bu metinlere nasıl yaklaşıldığı, nasıl bir dramaturji yapıldığı, nasıl sahnelendiği ve seyirciyle oyuncu arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğu.”
Bir tiyatronun düşüncesinin ve birlikte üretim yapabileceği bir ekibinin bulunmasının önemini vurgulayan Günşiray, “Bana göre burada asıl önemli olan, bir tiyatronun nasıl bir düşüncesinin olduğu, ne yapmak istediği, neyi araştırdığı ve bu düşünceyi birlikte hayata geçirebileceği bir ekibinin bulunup bulunmadığıdır. Sahne tasarımcısı, oyuncuları, dramaturgu var mı? Asıl mesele burada başlıyor” dedi.
Günşiray, “Bütün bunlar bir araya geldikten sonra, bir insanı tiyatro yapmaktan hiçbir şey alıkoyamaz” ifadelerini kullandı.
29. ULUSLARARASI ANKARA TİYATRO FESTİVALİ YARIN BAŞLIYOR
Toplumsal Araştırmalar Kültür ve Sanat için Vakıf (TAKSAV)’ın bu yıl 29’uncusunu düzenlediği Uluslararası Ankara Tiyatro Festivali, 20-30 Kasım 2026 tarihleri arasında tiyatroseverlerle buluşuyor. “Yaşanılabilir Bir Dünya İçin Sanat” sloganıyla perdelerini açacak olan festival, tiyatronun evrensel gücüyle toplumsal sorunları, insan hikâyelerini ve vicdani sorgulamaları başkentin farklı kültür merkezlerine taşıyacak.
AÇILIŞ VE ÖDÜL TÖRENİ
Festivalin açılış programı, 20 Kasım saat 19.30’da Çankaya Belediyesi Doğan Taşdelen Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde gerçekleştirilecek. Konuşmaların ardından Festival Onur Ödülü, Festival Emek Ödülü ve Sevda Şener Tiyatro Yazarlığı Ödülü sahiplerine takdim edilecek; gece açılış kokteyliyle sona erecek.
