Sacit Hadi Akdede
Broadway tiyatrosunun karşı karşıya bulunduğu ekonomik sorunlar, yalnızca belirli yapımların ticari başarısızlığı açısından değil, tiyatro oyunlarının üretim ve finansman yapısındaki daha genel değişimler açısından da dikkat çekicidir. Andrew Lloyd Webber’in Cats: The Jellicle Ball adlı müzikalinin beklenenden erken kapanacağının (8 Ağustos 2026, Dolayısıyla artık gösterimden kalkmış durumda) Temmuz 2026’da duyurulması sonrasında yaptığı açıklamalar, Broadway’de artan üretim ve işletme maliyetlerinin yeni yapımların sürdürülebilirliği üzerindeki etkisini yeniden gündeme getirmiştir.
The Guardian gazetesinde 14 Temmuz 2026’da Owen Myers imzalı bir yazı yayımlandı; şu an okuduğunuz yazı o yazının aklımıza düşürdüğü soru işaretleri veya “virgüller” ekseninde gelişecektir. Lloyd Webber, Broadway’i yalnızca New York’taki belirli bir tiyatro bölgesi veya koltuk kapasitesi ortalama 1500’lerde olan büyük tiyatro binalarının kümelenmesi olarak değil, daha geniş bir kültürel kurum olarak değerlendirmektedir. Bu çerçevede şu ifadeyi kullanmaktadır:
“Broadway bir caddeden veya bir bina topluluğundan daha fazlasıdır. Bir fikirdir -ve Amerika’nın bize verdiği en büyük kültürel fikirlerden biridir.”
Ardından Broadway’in geleceğine ilişkin kaygısını şu sözlerle ifade etmektedir:
“Bu fikir şu anda büyük bir tehlike altındadır. Onu koruma gücüne sahip olan herkese yalvarıyorum: Çok geç olmadan bir araya gelin.”
Bu tartışmanın ortaya çıkmasında Cats: The Jellicle Ball yapımının ekonomik performansı önemli bir örnek oluşturmaktadır. Yapım, üç Tony ödülü kazanmasına ve haftalık yaklaşık 1 milyon dolarlık hasılata ulaşmasına rağmen Broadway’de yalnızca beş ay sahnede kalabilmiştir. Yaklaşık 18 milyon dolarlık yapım maliyetine sahip gösterinin, yüksek işletme maliyetleri nedeniyle başlangıç yatırımını karşılayamadığı belirtilmektedir. Dolayısıyla yüksek seyirci ilgisi ve yüksek gişe geliri, bir Broadway yapımının ekonomik olarak sürdürülebilir olması için tek başına yeterli olmayabilmektedir.
Lloyd Webber bu durumu oldukça açık biçimde ifade etmektedir:
“Acı gerçek şu ki, mevcut durumda, neredeyse herhangi bir yeni gösteriyi Broadway’e getirmek finansal olarak pek mantıklı değil.”
Sorunun önemli bir boyutu, yapımların giderek yükselen maliyetleridir. Lloyd Webber bu konuda şöyle demektedir:
“Maliyetler çok büyük. Yaratıcılar, yazarlar ve yönetmenler, eserlerinin sahnelenmesi için çoğu zaman asgari telif ücretlerini kabul etmek zorunda kalıyorlar.”
Broadway’deki maliyet baskısının yalnızca yapımcılar ve yatırımcılar üzerinde değil, yaratıcı emeğin gelirleri üzerinde de etkili olduğu anlaşılmaktadır. Lloyd Webber’a göre:
“Birçoğu artık yarattıkları işin başarısından hakkıyla pay almak yerine, sabit bir haftalık ücretle geçiniyor.”
Bu durum özellikle tiyatro sektörüne yeni girecek yaratıcılar/sanatçılar açısından önemli bir sorun oluşturmaktadır. Lloyd Webber bu sorunu şu soruyla ortaya koymaktadır:
“Yeni nesil bu koşullar altında tiyatroda nasıl bir hayat kurabilir? Genç yaratıcılar sadece iyi niyetle yaşayamazlar.”
Yüksek maliyet yapısının diğer tarafında ise yatırımcılar bulunmaktadır. Yeni bir Broadway yapımının gerektirdiği yüksek başlangıç sermayesi ile yatırımın geri dönmeme riski birlikte düşünüldüğünde, yeni ve deneysel yapımların finansmanı giderek daha güç hale gelebilmektedir. Lloyd Webber bu durumu da şöyle ifade etmektedir:
“Yatırımcılar için durum pek de iyi değil. Birçoğu paralarının bir kısmını bile geri kazanabildikleri için kendilerini şanslı sayıyor. Risk almaya istekli yatırımcılar ve geçimini sağlayabilen sanatçılar olmadan, Broadway’in yeni nesil gösterileri nereden gelecek?”
Burada yatırımcıların varlıklı ve girişimci kişiler veya özel sektör şirketleri olduğunu hatırlamakta yarar vardır.
Gazetenin derlediği habere göre Covid-19 pandemisinden sonraki dönemde Broadway’de 2025 yılına kadar sahnelenen 46 müzikalin toplam sahneleme maliyetinin yaklaşık 800 milyon dolara ulaştığı belirtilmektedir (ortalama olarak 17-18 milyon dolar). Buna karşılık büyük bütçelerle sahnelenen bazı yeni müzikallerin yalnızca birkaç ay içinde kapanması, yüksek yatırım maliyetlerinin önemli ölçüde ticari risk içerdiğini göstermektedir.
Bununla birlikte Broadway’in genel ekonomik görünümü bütünüyle olumsuz değildir. Gene aynı habere göre, 2025–2026 sezonunda Broadway’in toplam bilet gelirleri 1,91 milyar dolara ulaşarak rekor düzeye çıkmıştır. Dolayısıyla burada dikkat çekici bir ikilik bulunmaktadır: Broadway’in toplam gelirleri artarken, tek tek yeni yapımların ekonomik sürdürülebilirliği giderek daha güç hale gelebilmektedir.
Bu ayrım, Broadway’in ekonomik yapısındaki dönüşümü anlamak açısından önemlidir. Yerleşik ve uzun süredir başarı gösteren yapımlar yüksek gelir yaratmaya devam ederken, yeni yapımların yüksek sabit maliyetler ve işletme giderleri altında aynı başarıyı yakalaması zorlaşabilmektedir. Lloyd Webber bu noktaya da özellikle dikkat çekmektedir:
“Elbette, Broadway’in yerleşik hitleri karlı olmaya devam ediyor. Ancak Broadway, üç eski gösteriyle yaratıcı olmak bakımından veya ticari olarak hayatta kalamaz. Yeni ve cesur çalışmaların bir geleceği olmalı ister Broadway’in kendisinde, ister New York’ta bir yıla yaklaşan Masquerade gibi yeni biçimlerde/oluşumlarda olsun.” Masquerade’nin incelenmesini başka bir yazıya bırakarak, devam edelim.
Buradaki temel mesele yalnızca Broadway’de kaç kişinin tiyatroya gittiği ya da toplam gişe gelirinin ne kadar olduğu değildir. Asıl sorun, yeni bir tiyatro yapımının ortaya çıkmasını sağlayan ekonomik yapının sürdürülebilir olup olmadığıdır. Yapım maliyetlerinin yükselmesi, yaratıcı emeğin gelirlerinin baskılanması ve yatırımcıların karşı karşıya bulunduğu risklerin artması, yeni yapımların ortaya çıkmasını zorlaştırabilir.
Bu nedenle Lloyd Webber, çözümün sektörün farklı taraflarının birlikte hareket etmesini gerektirdiğini savunmaktadır:
“Tiyatro sahipleri, sendikalar ve yapımcılar acilen bir araya gelmeli. Sektörün her kesiminin bir çözüm bulmakta payı olmalıdır.” Bu sözlerden de anlaşıldığı gibi aslında somut bir model de önermemektedir. Bununla birlikte doğrudan devlet fonlarından da söz etmemekte, belki bu fonların tiyatro sahipleri, sendikalar ve yapımcılar tarafından dile getirilmesini istemektedir.
Gazete haberinde, eğer yaratıcı emek hak ettiğini, yatırımcılar da yatırdığı kaynakları geri alamıyorlarsa, hangi kalemler yapım maliyetlerini yükseltmektedirler sorusuna değinilmemekte; Lloyd Webber de bu sorunu dile getirmemektedir. Yıldız sanatçıların gelirleri bir maliyet ögesi olsa da, bütün suç onlarda değildir. Aslında burada iktisatçıların “maliyet hastalığı” dediği bir durumun varlığından şüphelenmekte fayda vardır. Devlet fonlarının çeşitli mekanizmalarla üretim sürecine sokulması belli bir süre bir çözüm olarak düşünülebilir. Maliyet hastalığı kavramı için daha “tiyatronun politik ekonomisi devlet ve piyasa kıskacında tiyatro” kitabıma bakılabilir.
Bu tartışmanın Broadway’in ötesinde daha geniş bir önemi bulunmaktadır. Broadway, dünyanın en büyük ve en yüksek gelir yaratan ticari tiyatro merkezlerinden biridir. Böyle bir piyasada dahi yeni yapımların maliyetlerini karşılamak giderek güçleşiyorsa, daha küçük tiyatrolarının ve özellikle kamu desteğinin sınırlı olduğu sahne sanatları sektörlerinin karşı karşıya bulunduğu ekonomik koşulların ayrıca incelenmesi gerekir.
Bu açıdan “Broadway böyle ise diğerlerinin durumu nasıldır?” sorusu yalnızca retorik bir soru değildir. Broadway örneği, canlı tiyatro sektörünün daha genel bir ekonomik sorununa işaret ediyor olabilir: seyirci ve toplam gelir artsa bile, yükselen üretim maliyetleri nedeniyle yeni yapımların ekonomik olarak sürdürülebilirliği azalabilir. Böyle bir eğilim uzun dönemde yalnızca tiyatroların mali yapısını değil, üretilebilecek eserlerin çeşitliliğini, yaratıcıların sektöre girişini ve tiyatronun kültürel yenilik üretme kapasitesini de etkileyebilir.
Lloyd Webber’ın Broadway’in geleceğine ilişkin uyarısı da esas olarak bu noktada yoğunlaşmaktadır:
“Bir şeyler yapılmazsa, Broadway, Hollywood’un boş stüdyolarına rakip olma riskiyle karşı karşıyadır: Bir zamanlar cesur yeni eserlerin sahnelendiği, giderek karanlıklaşan tiyatrolar…”
Eylül 2026
Narlıdere, İzmir.
