Unlimited’da On Soruluk Sohbetler: Marah Haj Hussein

Dil Broblem Değil – Fotoğraf: Boris Breugel

(Ayşe Draz’ın Marah Haj Hussein ile yaptığı ve Unlimited‘da yayımlanan söyleşinin bir kısmını okurlarımızla paylaşıyoruz.)

İşgal altındaki Filistin’in Kofor Yassif köyünde doğup büyüyen, dans eğitimini Antwerp Kraliyet Konservatuvarı’nda, tiyatro yüksek lisansını Gent’teki KASK’ta tamamlayan Haj Hussein, 2023’te Roel Verniers Ödülü’nü, 2025’te ise 35 yaş altı en beğenilen performans ödülünü getiren bu ilk solosunda ana dilin kuşaktan kuşağa nasıl aşındığını ve dönüştüğünü sorguluyor. Filistin Arapçası, İbranice, Felemenkçe ve İngilizce arasında gidip gelen oyunda Haj Hussein’in Belçika’daki bir tren yolculuğu, ailesiyle Filistin’de yaptığı ses kayıtlarıyla iç içe geçiyor. Bu kayıtlardaki sesler, okulda yedi yaşından itibaren öğrenmek zorunda kaldıkları İbranice ile ana dilleri arasındaki ilişkiyi anlatırken bir dilin diğeri üzerinde kurduğu tahakkümün haritasını çıkarıyor. Oyunun adındaki “b” de bu izleğin parçası; “no problem, bro” ifadesine göz kırpan başlık, hem bir şaka hem bir sınır işareti. Birkaç kutu, ahşap bir bank ve gerili bir perdeden ibaret sahnede her nesne tercümenin taşındığı bir yüzeye dönüşüyor. Haj Hussein bazı kelimeleri tahtaya yazıp sahnenin üzerine asıyor. “Gurbet” anlamındaki “ghurba” gibi bazılarını ise yalnızca söylemekle yetiniyor. Arapça konuşmaların çevirisine sızan İbranice kelimeleri de bilerek çevirmeden bırakıyor. Çok dilliliği kozmopolit bir zenginlikten çok bir hayatta kalma biçimi olarak ele alan, sömürgeciliğin dil yoluyla da işlediğini mizahtan ve öfkeden vazgeçmeden gösteren Haj Hussein ile 2022’de kaydedilen aile seslerinin bugün nasıl yeniden okunduğunu, İbraniceyi çevirmeden bırakan tercüme stratejisinin seyirci arasında yarattığı ortak “anlamama” deneyimini, dilin koku ve tat aracılığıyla bedende karşılık bulup bulamayacağını ve oyunun İstanbul’da beşinci bir dille, Türkçeyle karşılaşmasını konuştuk. Haj Hussein’in hikâyesini ve oyunun doğuşunu öğrenmek için, Faruk Ekici’nin T24’te yayımlanan söyleşisine de göz atabilirsiniz.