Companhia Ensaio Aberto, komünist militan Olga Benario Prestes’in yaşamını belgesel tiyatro geleneğiyle sahneye taşıyor. Oyun, Brezilya’nın baskı tarihiyle hesaplaşırken topluluğun otuz yılı aşan politik tiyatro çizgisini sürdürüyor.
Brezilya’da tiyatroyu tarihsel hafızanın ve siyasal tartışmanın alanı olarak gören Companhia Ensaio Aberto, Olga adlı yapımıyla 2026’da Rio de Janeiro ve São Paulo seyircisiyle buluştu. Dramaturjisini ve yönetmenliğini Luiz Fernando Lobo’nun üstlendiği oyun, Temmuz 2026 itibarıyla seyirciyle buluştu.
Tuca Moraes’in canlandırdığı Olga Benario Prestes, Almanya’da komünist harekete katılan, ardından Komünist Enternasyonal bünyesinde çalışarak 1930’larda Luiz Carlos Prestes ile Brezilya’ya gelen Yahudi bir devrimciydi. 1936’da tutuklandı ve yedi aylık hamileyken Getúlio Vargas yönetimi tarafından Nazi Almanyası’na gönderildi. 1942’de öldürülen Olga’nın kızı Anita Leocádia Prestes ise uluslararası dayanışma kampanyası sayesinde kurtuldu.
Olga, bu yaşamöyküsünü Brezilya, Avrupa ve Amerika’daki arşivlerden derlenen birincil belgeler üzerinden ele alıyor. Topluluk, yapımı Erwin Piscator ve Peter Weiss’ın belgesel tiyatro geleneğiyle ilişkilendiriyor: Belgeleri sahneye taşırken onların hangi sorularla okunduğunu, resmi tarihin hangi deneyimleri görünmez kıldığını da tartışmaya açıyor. Böylece Olga’nın yaşamı, kişisel trajedisiyle birlikte devlet şiddeti, siyasal mücadele ve dayanışma ilişkileri içinde ele alınıyor.
Oyunun arkasında uzun bir araştırma ve yeniden çalışma süreci olduğu belirtiliyor. Lobo’nun 2004’te başlayan hazırlıkları, 2006’da Olga Benario, um Breve Futuro adlı ilk sahnelemeye dönüşmüş. Topluluk 2023’te Experimento Olga ile konuya yeniden dönmüş; bugünkü Olga ise 2025’te Armazém da Utopia’da seyirciyle buluşmuş.
1992’de Rio de Janeiro’da kurulan Companhia Ensaio Aberto’nun amacı, Brezilya’da politik tiyatroyu yeniden güçlendirmek ve sahnenin merkezine toplumsal ilişkileri yerleştirmek. Kolektif örgütlenmeyi benimseyen topluluk, sürekli bir oyuncu çekirdeğinin yanı sıra dekor, kostüm, taasrım, ışık, beden ve bellek alanlarında çalışan altı laboratuvarla üretimini sürdürüyor. Repertuvarında Missa dos Quilombos, Rus Devrimi’ni konu alan Dünyayı Sarsan On Gün, Morte e Vida Severina ve Brecht’in Kural ve Kuraldışı bulunuyor.
Tuca Moraes, aşırı sağın dünyada yeniden güçlenmesini oyunun bugünkü gerekçelerinden biri olarak gösteriyor. Yönetmen Lobo ise geçmişteki baskının ve cezasızlığın unutulmasına karşı, yenilgiye uğrayanların hatırlanmasını savunuyor. Bu yaklaşım içinde Olga, öldürülen bir devrimcinin anısını yaşatırken onun mücadelesini bugünün seyircisinin tartışmasına açıyor.
(Derleyen: Metin Göksel)
