Oscar ödüllü oyuncu Tilda Swinton, Alman oyun yazarı Manfred Karge’nin “Man to Man” adlı oyununda, ilk kez 1987’de canlandırdığı Ella Gericke karakterini yeniden oynuyor. Stephen Unwin’ın yönettiği yapım, Londra’daki Royal Court Theatre’da sahneleniyor.
Tek oyunculu ancak çok sayıda karakter içeren oyun, 1930’lu yılların Almanya’sında başlıyor. İşçi sınıfından bir kadın olan Ella, vinç operatörü eşi Max’in ölümünün ardından geçimini sürdürebilmek için onun kıyafetlerini giyiyor, kimliğini üstleniyor ve çalıştığı işe devam ediyor. Ella’nın erkek kimliğini koruma çabası, Nazi rejiminin yükselişi ve yaklaşan savaşla birlikte giderek daha tehlikeli bir hal alıyor.
Ella’nın yalnızca çalışma ortamında değil, askerlik çağrısı, sağlık muayeneleri ve erkeklere ayrılmış yaşam alanlarında da kimliğini gizlemesi gerekiyor. Oyun bu hikaye üzerinden toplumsal cinsiyet, emek, yoksulluk, kimlik ve hayatta kalma gibi konuları ele alıyor. Aynı zamanda Nazi yönetimi altındaki gündelik yaşamdan savaş sonrasına, Almanya’nın Doğu ve Batı olarak ikiye bölünmesinden yeniden birleşme sürecine kadar uzanan geniş bir tarihsel dönemi izliyor.
Brecht Tiyatrosuyla Doğrudan Bağlantı
1938’de Brandenburg’da yoksul bir ailede doğan Manfred Karge, tiyatro yaşamına 1961’de Berliner Ensemble’da başladı. Yeteneği, Berliner Ensemble’ın kurucularından Helene Weigel tarafından fark edilen Karge, topluluğa oyuncu olarak katıldı; daha sonra yönetmenlik ve oyun yazarlığı yaptı.
Bugün 88 yaşında olan Karge, Brecht’in tiyatro geleneğiyle doğrudan bağ kuran, hayatta kalan son sanatçılardan biri olarak değerlendiriliyor. İlk oyunu olan Jacke wie Hose’yi 1982’de Bochum’da yazdı ve partneri Lore Brunner ile sahneledi. Eser İngilizceye Man to Man adıyla çevrildi.
Almanca başlık kelime anlamıyla “ceket de pantolon da aynı” biçiminde çevrilebiliyor. Deyimsel olarak ise iki seçenek arasında belirgin bir fark bulunmadığını anlatan “ha biri ha öteki” ifadesine yaklaşıyor. Bu başlık, oyunun kadın ve erkek kimlikleri arasında kurduğu geçişe de gönderme yapıyor.
Swinton Oyunu İlk Kez 1987’de Oynadı
Yönetmen Stephen Unwin, oyunun Almanca metniyle 1986’da tanıştı. Edinburgh’daki Traverse Theatre’ın sanat yönetmeni Jenny Killick’in girişimiyle Anthony Vivis’ten İngilizce bir çeviri istendi. Unwin, Cambridge yıllarından beri birlikte çalıştığı Tilda Swinton’a Ella rolünü önerdi.
Swinton’ın oynadığı ilk yapım, 1987 Edinburgh Festivali’nde sahnelendi. Oyun ertesi yıl Londra’daki Royal Court Theatre’a taşınarak üç hafta boyunca gösterildi. Swinton ve Unwin’a sahne tasarımcısı Bunny Christie ile ışık tasarımcısı Ben Ormerod eşlik etti. Aynı yaratıcı ekip, yaklaşık kırk yıl sonra hazırlanan yeni yapım için yeniden bir araya geldi.
Yeni sahnelemede Anthony Vivis’in 1980’lerde yaptığı İngilizce çeviri esas alındı. Yönetmen Stephen Unwin, metinde bazı küçük düzenlemeler yaptı ve Karge’nin sonradan yazdığı iki yeni bölümün çevirilerini oyuna ekledi.
Oyun 28 Kısa Bölümden Oluşuyor
Man to Man, ilk kez Almanya’da sahnelendiğinde 26 kısa bölümden oluşuyordu. Karge, sonraki yıllarda oyunun tarihsel kapsamını genişleten iki yeni bölüm kaleme aldı. Bunlardan ilki Berlin Duvarı’nın yıkılışını anlatıyor. Yeni yapım için yazılan 28’inci bölüm ise Almanya’da aşırı sağın yeniden güç kazanmasına odaklanıyor.
Böylece Ella’nın kişisel hikayesi, Nazi döneminden savaş sonrasına, iki Almanya’nın kuruluşundan Berlin Duvarı’nın yıkılışına ve günümüz Almanyası’ndaki siyasal gelişmelere kadar ilerliyor. Karge’nin yeni bölümünde, 1930’ların siyasal mirasının farklı biçimler altında yeniden ortaya çıkabileceği düşüncesi işleniyor.
Oyun, düzyazıyla şiiri, gündelik konuşmayla şarkı ve alıntıları bir araya getiren bir yapıya sahip. Metinde hem popüler kültürden hem de klasik kabul edilen eserlerden parçalar bulunuyor. Karge herhangi bir sahne yönergesi vermediği için metnin nasıl görselleştirileceğine her yaratıcı ekip kendi yaklaşımıyla karar veriyor.
Eski Sahneleme Yeni Tarihsel Döneme Uyarlandı
Bunny Christie’nin tasarladığı sahnede, farklı dönemlere ait Doğu Alman ev ve işyeri eşyaları kullanılıyor. Buzdolabı ve kasetçalar gibi nesneler, Ella’nın hikayesinin geçtiği tarihsel ortamı kuruyor. Swinton, Ella ve Max’in yanı sıra anlatı boyunca karşılaşılan farklı kadın ve erkekleri de ses ve beden kullanımıyla canlandırıyor.
1987’deki yapımda Almanya’nın bölünmesini ve Berlin Duvarı’nı göstermek için beyaz sahne zeminini ikiye ayıran ince bir kırmızı şerit kullanılmıştı. Yeni metinde Berlin Duvarı’nın yıkılışının da yer almasıyla birlikte bu şerit, Swinton tarafından sahneden sökülüyor. Böylece yaklaşık kırk yıl önce Almanya’nın bölünmesini simgeleyen tasarım öğesi, yeni yapımda birleşme sahnesinin bir parçasına dönüşüyor.
Royal Court Theatre’daki gösterimlerin ardından Man to Manin Edinburgh, Berlin ve New York’ta seyirciyle buluşması öngörülüyor.
