[Sanat Meclisi’nin hazırladığı “Sanatta Hak İhlalleri Haziran 2026” raporunu okurlarımızla paylaşıyoruz.]
Yazın birinci ayı biterken sanat alanında hak ihlalleri hareketliliği sürüyor. İşte Haziran 2026’da sanat alanındaki durum:
- Şubat ayında erişim engeli getirilen çevrimiçi sinema platformu Uğur Film, “Herhangi bir güncelleme yapmayacağız, mola veriyoruz” diye bir açıklama yapmıştı. Platform bu kez sosyal medyada bir açıklama yaparak kapatıldığını duyurdu: “2008’den bu yana dünya sinemasını, bağımsız filmleri siz değerli sinefillerle buluşturduğum gözüm gibi baktığım Uğur Filmi komple kapatmış bulunuyoruz.”
- Kadıköy Tiyatroları Platformu, hazırladığı “Kamusal Tiyatro Sahnelerinin Adil, Şeffaf ve Katılımcı Kullanımına İlişkin İlkeler ve Öneriler” başlıklı metni Kadıköy Belediyesi’ne sundu. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun belediyelere yüklediği kültür ve sanat yaşamını geliştirme sorumluluğu ile UNESCO’nun Kültürel İfadelerin Çeşitliliğinin Korunması ve Geliştirilmesine İlişkin Sözleşmesi’nden hareketle hazırlanan metin, kamusal kültür mekânlarının daha adil, şeffaf ve katılımcı biçimde işletilmesine yönelik öneriler içeriyor. Platform tarafından yapılan açıklamada, “Kadıköy’e ait tiyatro sahneleri ve kültür merkezleri, toplumun ortak kültürel varlıklarıdır. Bu mekânların temel işlevi gelir elde etmek değil, kültürel üretimi desteklemek ve kültürel çeşitliliğin gelişmesine katkı sunmaktır. Yerel tiyatroların desteklenmesi, bir ayrıcalık değil, belediyenin kendi kültürel ekosistemine karşı sorumluluğunun doğal sonucudur. Sanatın değeri yalnızca seyirci sayısı, doluluk oranı ya da yüksek hasılatla ölçülemez; kantarla sanat tartılmaz” denildi ve hazırlanan öneri metninin bir eleştiri belgesi değil, ortak akıl ve iş birliği çağrısı olduğu belirterek Kadıköy Belediyesi ile tiyatro toplulukları arasında kamusal kültür politikalarına ilişkin düzenli bir müzakere ve istişare süreci oluşturulması talep edildi.
- Ülkemizde yoğun baskılar altında tutulan Grup Yorum’a iki gözaltı daha yapıldı. Topluluktan Vedat Doğan ve Barış Yüksel hiçbir gerekçe ileri sürülmeksizin gözaltına alındı.
- Yargıtay, Kürt sokak müzisyeni Cihan Aymaz’ı İstanbul Kadıköy’de sokakta şarkı söylediği sırada katleden Mehmet Caymaz’a verilen müebbet hapis cezasını onadı. Kadıköy Rıhtım’da şarkı söyleyen Kürt sokak müzisyeni Cihan Aymaz, 2 Mayıs 2023 tarihinde “Ölürüm Türkiyem” şarkısını söylemeyi reddettiği için Mehmet Caymaz tarafından bıçaklanarak öldürülmüştü.
- Oyuncular Sendikası rol devamlılığında hak ihlaline karşı çıktı. Sendikanın yayınladığı bildiride şu görüşlere yer verildi: “Son zamanlarda kimi yayıncılardan, seslendirme stüdyolarına alışılmadık ve etik dışı bazı teklifler gelmektedir. Uzun soluklu eski dizilerin yeni baştan seslendirilmesinin yapılması istenmekte ancak olağanüstü kısa zamanda teslimat beklenmektedir. Onlarca sezon dizinin normalden çok daha kısa zamanda bitirilmesi adına dizinin ana kastındaki roller birkaç sezonda bir farklı meslektaşlarımıza konuşturularak rol devamlılığı ilkesi ayaklar altına alınmaktadır. Böylece yüzlerce bölüm dizinin onlarca sezonunun kısa zamanda yayına hazır hale geleceği öngörülmüştür. Ancak yayıncıdan gelen bu teklifleri hem pek çok stüdyo hem de bu teklifle karşılaşan çok değerli meslektaşlarımız kesin bir dile reddetmiştir. Sonuçta bu projeler istenilen şekilde yayına çıkamamıştır. Bu teklif hem meslek etiğine ve teamüllere aykırıdır, hem de seyirciye hakarettir. Her rol seyircinin kulağında başta dinlediği ses ile özdeşleşir. Hatta görme engelli takipçiler için karakterler, sadece seslerden ibarettir. Dolayısıyla ses değişimi seyircinin, izlediği içerikten soğumasına, sesin neden değiştiğini sorgulamaya götürür. Her şeyin ‘çabukluk’ kriterine indirgenip etik kuralların hiçe sayılması ve seyirciye hakaret edilmesini protesto ediyoruz.“
- Tiyatro sanatçısı Müjdat Gezen, bir YouTube videosunda kullandığı ifadeler nedeniyle yargılandığı davada 3 ay 22 gün hapis cezasına çarptırıldı. İstanbul Anadolu 59. Asliye Ceza Mahkemesi, Gezen hakkında “Halkın bir kesimini sosyal sınıf, din, mezhep, cinsiyet, bölge farklılığına dayanarak alenen aşağılama” suçundan cezaya hükmetti. Yargılamaya konu olan dava, sanatçının “Müjdat Gezen ile Bizim Ev” isimli YouTube kanalında Mayıs 2024 tarihinde yayımlanan “Gazeteci Ayşenur Arslan’ın Dersine Girdik” başlıklı videodaki sözleri üzerine açıldı. Söz konusu videoda Müslümanların cenaze geleneklerine değinen Müjdat Gezen, “Müslümanlarda bir adet vardır. Biri öldüğü zaman annesinin adıyla gömülür. Bilir misiniz sebebini? Çünkü Anadolu’daki çok sevdiğim bir laftan dolayı. Anan mutlaka anandır ama baban belki babandır. Doğru değil mi? Anne garanti” şeklindeki ifadeleri kendisinin kullandığını kabul etti. Mahkemedeki savunmasında halkın dini değerlerini aşağılama veya kışkırtma amacı taşımadığını belirten Gezen, Hazreti Muhammed’in “Cennet anaların ayakları altındadır” hadisine atıfta bulunarak bu sözleri ülke kadınını yüceltmek amacıyla söylediğini ifade etti. Mahkeme, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına ve 5 yıl süreyle denetimli serbestliğe tabi tutulmasına karar verdi.
- Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ), bilimsel başarıları yerine dünya tarihine geçecek cinsten bir “mizah sansürüyle” gündemde. Komedyen Deniz Göktaş’ın sahnedeki şakalarından rahatsız olan KTÜ Rektörü Prof. Dr. Hamdullah Çuvalcı, adeta bir “mizah dedektifi” gibi videoların peşine düştü ve hızını alamayıp komedyene kampüse giriş yasağı koydu. Sanatçıya yapılan baskılar bu olaydan sonra giderek büyüdü. Göktaş sahne gösterisinden ötürü tutuklanarak Kuyu tipi cezaevine kondu.
Ülkedeki politik gerginliği yaz mevsimi bile yumuşatmadı. Üstüne üstlük Temmuz ayında NATO toplantısının ülkemizde yapılacak olması gerek sanat gerekse politik alanda yoğun tepkilere yol açtı. Ülkede iktidar hukuk alanında yeni bir garabet doğurdu; o da suç işlemeden cezalandırmak. Hele konu Amerikan Emperyalizmi ve onun çıkarları ise tutuklamalar vakit kaybetmeden genişledi, Gözaltındaki muhalif sayısı iki yüze yaklaştı.
